मदन पुरस्कार २०८२ मनोनयनमा परेका पुस्तकहरु

नेपाली साहित्यमा प्रतिष्ठित मानिने मदन पुरस्कारका लागि हरेक वर्ष सार्वजनिक हुने उत्कृष्ट कृतिको सूचीले साहित्यप्रेमी तथा पाठकको ध्यान तान्ने गर्छ। यस वर्ष पनि विभिन्न विधाका पुस्तकहरूमध्येबाट उत्कृष्ट कृतिहरू छनोट गरिएको छ।

तर यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट पार्न आवश्यक छ—२०८३ सालमा सार्वजनिक गरिएको मनोनयन सूची मदन पुरस्कार–२०८२ का लागि हो। मदन पुरस्कार गुठीले २०८३ साल साउन ४ गते २९८ वटा प्राप्त पुस्तकबाट उत्कृष्ट १० कृति छनोट गरी सार्वजनिक गरेको हो। यी १० कृतिमध्येबाट एक कृतिले मदन पुरस्कार प्राप्त गर्नेछ।

मदन पुरस्कार–२०८२ का लागि मनोनयनमा परेका १० पुस्तक

यस वर्षको उत्कृष्ट १० कृतिको सूचीमा उपन्यास, कथासङ्ग्रह, कवितासङ्ग्रह तथा इतिहास, संस्कृति र आध्यात्मिक–मनोवैज्ञानिक विषयमा आधारित पुस्तकहरू समेटिएका छन्।

१. अज्ञान — केशवराज ज्ञवाली

केशवराज ज्ञवालीको ‘अज्ञान’ ऐतिहासिक परिवेशमा आधारित उपन्यास हो। गोर्खा राज्य विस्तार र नेपाल–अंग्रेज युद्धको पृष्ठभूमिमा इतिहासमा ओझेलमा परेका तथा ‘अज्ञात’ पात्रहरूको कथा यस कृतिमा प्रस्तुत गरिएको छ। यसले इतिहासलाई केवल चर्चित व्यक्तिको दृष्टिबाट नभई सामान्य मानिसका अनुभवबाट हेर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।

२. इथा — केशव दाहाल

‘इथा’ केशव दाहालको ऐतिहासिक तथा दार्शनिक उपन्यास हो। करिब २४ सय वर्षअघिको ऐतिहासिक, पौराणिक र किंवदन्तीमूलक परिवेशलाई आधार बनाइएको यस कृतिमा इतिहास, संघर्ष र महिला स्वाभिमानका विषयलाई जोड दिइएको छ। कृतिका महिला पात्रहरूलाई शक्तिका प्रतीकका रूपमा समेत प्रस्तुत गरिएको छ।

३. उत्कर्ष — ललित विष्ट

ललित विष्टको ‘उत्कर्ष’ कथासङ्ग्रह हो। विविध कथा र पात्रमार्फत मानवीय जीवन, समाज र सम्बन्धका पक्षलाई प्रस्तुत गर्ने यस कृतिले उत्कृष्ट १० को सूचीमा स्थान बनाएको छ।

४. नेपालमण्डलसँग जोडिएको सिम्रौनगढको इतिहास — रोशनकुमार झा

इतिहासमा रुचि राख्ने पाठकका लागि रोशनकुमार झाको यो कृति विशेष महत्त्वपूर्ण देखिन्छ। ‘नेपालमण्डलसँग जोडिएको सिम्रौनगढको इतिहास’ ले ऐतिहासिक सहर सिम्रौनगढ र नेपालमण्डलबीचको सम्बन्ध तथा त्यसका विभिन्न ऐतिहासिक पक्षलाई उजागर गर्ने प्रयास गरेको छ।

५. नेपाल समुदायका परम्परागत मृत्युगीत — वीणा जोशी (राजभण्डारी)

वीणा जोशी (राजभण्डारी)को यो पुस्तक संस्कृति र परम्पराको अध्ययनमा केन्द्रित छ। ‘नेपाल समुदायका परम्परागत मृत्युगीत’ ले पुस्तौँदेखि चलिआएका सांस्कृतिक परम्परा र मृत्यु संस्कारसँग सम्बन्धित गीत तथा त्यसको सामाजिक–सांस्कृतिक महत्त्वलाई अभिलेखीकरण गर्ने प्रयास गरेको छ।

यस्ता मौखिक परम्परालाई पुस्तकका रूपमा सुरक्षित गर्नु नेपाली संस्कृति संरक्षणका दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण मान्न सकिन्छ।

६. परिधि — उमा सुवेदी

उमा सुवेदीको ‘परिधि’ मानव मन, चेतना, मानसिक द्वन्द्व र रहस्यसँग सम्बन्धित विषयमा केन्द्रित उपन्यास हो। भ्रम, विषाद, असन्तुलन र विभिन्न मानसिक अवस्थाबाट गुज्रिएका पात्रहरूको माध्यमबाट कृतिले मानिसको आन्तरिक संसारलाई खोतल्ने प्रयास गरेको छ।

७. महायुग — सीमा आभास

सीमा आभासको पहिलो उपन्यास ‘महायुग’ ले महिला जीवन, विस्थापन, संघर्ष, प्रेम र अस्तित्वका विषयलाई केन्द्रमा राखेको छ। खोटाङकी राई युवती नायुमा वरिपरि अघि बढ्ने कथाले गाउँदेखि सहरसम्मको यात्रा, अभाव र संघर्षलाई चित्रण गर्छ। यसले नेपाली समाजका धेरै अदृश्य कथालाई प्रतिनिधित्व गर्ने प्रयास गरेको छ।

८. सलह — श्रवण मुकारुङ

कवि तथा गीतकारका रूपमा परिचित श्रवण मुकारुङको ‘सलह’ आख्यान हो। कृतिमा भाषा, संवेदना, दर्शन र जीवनबोधको समन्वय भेटिने बताइएको छ। मुकारुङको काव्यात्मक भाषिक शैलीले कथालाई थप प्रभावकारी बनाएको देखिन्छ।

९. स्वप्नस्पर्श — डा. नवराज केसी

डा. नवराज केसीको ‘स्वप्नस्पर्श’ मानिसले आफ्नै ‘स्व’ लाई चिन्नुपर्ने विषयमा केन्द्रित पुस्तक हो। आधुनिक जीवनको दौडमा बाहिरी संसारमा खुसी खोजिरहँदा मानिसले आफूभित्रको संसारलाई बिर्सिरहेको अवस्थालाई पुस्तकले आध्यात्मिक तथा मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गर्छ।

१०. हिउँद — नदीश

‘हिउँद’ नदीशाको कवितासङ्ग्रह हो। यसमा मौन, प्रेम र अस्तित्वबीचको सूक्ष्म सम्बन्धलाई कवितात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। भावनात्मक संवेदना र जीवनका सूक्ष्म अनुभूतिलाई अभिव्यक्त गर्ने भएकाले यो कृति पनि उत्कृष्ट १० मा पर्न सफल भएको छ।

विविध विषय र विधाको प्रतिनिधित्व

यस वर्षको उत्कृष्ट १० सूचीलाई हेर्दा नेपाली साहित्यको विविधता स्पष्ट देखिन्छ। सूचीमा पाँच उपन्यास, एक कथासङ्ग्रह र एक कवितासङ्ग्रहसँगै इतिहास, संस्कृति तथा आध्यात्मिक–मनोवैज्ञानिक विषयमा आधारित पुस्तकहरू समेटिएका छन्।

यसले मदन पुरस्कारको छनोट केवल एउटा साहित्यिक विधामा सीमित नभई नेपाली समाज, इतिहास, संस्कृति, मनोविज्ञान र मानवीय अनुभवका विविध पाटालाई समेट्ने दिशामा रहेको देखाउँछ।

किन महत्त्वपूर्ण छ मदन पुरस्कारको मनोनयन?

मदन पुरस्कार नेपाली साहित्यको क्षेत्रमा लामो समयदेखि प्रभावशाली सम्मानका रूपमा स्थापित छ। पुरस्कारका लागि उत्कृष्ट कृतिको सूची सार्वजनिक हुँदा लेखक र पुस्तकको चर्चा व्यापक हुन्छ। साथै, नयाँ तथा महत्त्वपूर्ण साहित्यिक कृतिलाई पाठकसम्म पुर्‍याउन पनि यस्तो छनोटले भूमिका खेल्छ।

यस वर्ष २९८ पुस्तकबाट १० कृति छनोट हुनु आफैँमा प्रतिस्पर्धाको स्तर र नेपाली भाषामा भइरहेको सिर्जनात्मक गतिविधिको एउटा संकेत हो। अब यी १० कृतिमध्ये कुन पुस्तकले मदन पुरस्कार प्राप्त गर्छ भन्ने विषय साहित्यप्रेमीका लागि विशेष चासोको विषय बनेको छ।

निष्कर्ष

मदन पुरस्कार–२०८२ का लागि २०८३ सालमा मनोनयनमा परेका १० कृतिले नेपाली साहित्यको बहुआयामिक स्वरूप प्रस्तुत गरेका छन्। इतिहासदेखि मनोविज्ञानसम्म, संस्कृति र परम्परादेखि प्रेम, संघर्ष तथा अस्तित्वसम्मका विषय यी कृतिमा समेटिएका छन्।

‘अज्ञान’, ‘इथा’, ‘उत्कर्ष’, ‘नेपालमण्डलसँग जोडिएको सिम्रौनगढको इतिहास’, ‘नेपाल समुदायका परम्परागत मृत्युगीत’, ‘परिधि’, ‘महायुग’, ‘सलह’, ‘स्वप्नस्पर्श’ र ‘हिउँद’—यी सबै कृतिले नेपाली साहित्यमा आ–आफ्नो विषय र दृष्टिकोणमार्फत योगदान दिएका छन्। अब पाठकहरूको प्रतीक्षा भनेको यी उत्कृष्ट १० मध्ये मदन पुरस्कारको विजेता कृति कुन बन्छ? भन्ने हो।

नोट: यस लेखको शीर्षकमा ‘मदन पुरस्कार २०८३’ भनिए पनि उपलब्ध सार्वजनिक सूचनाअनुसार यो सूची मदन पुरस्कार–२०८२ को हो, जसको उत्कृष्ट १० सूची २०८३ साल साउन ४ गते सार्वजनिक गरिएको थियो।

दुर्भाग्यवस हाम्रो स्टोरमा माथीका कुनै पनि पुस्तकहरु उपलब्ध छैनन् । हाललाई हाम्रो स्टोरमा भएको चर्चित पुस्तकहरु हेर्नुहोस् :